2026 жылғы 13–19 қараша аралығында Қазақстан Республикасында Дүниежүзілік қант диабетімен күрес күніне орай Ұлттық ақпараттық-профилактикалық науқан өткізіледі. Оның негізгі мақсаты — халықтың өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауын қалыптастыру, профилактикалық ақпараттың қолжетімділігін арттыру және қант диабетінің асқынуларының алдын алу.

Науқанның ұраны — «Белгілерін біл — ерте әрекет ет!»

Қант диабеті — қазіргі қоғамның өзекті мәселесі

Қант диабеті — ағзадағы глюкоза алмасуының бұзылуымен байланысты созылмалы ауру. Ол ұйқыбез инсулин гормонын жеткіліксіз мөлшерде өндіргенде немесе ағза бұл гормонды тиімді пайдалана алмағанда дамиды.

Аурудың негізгі екі түрі бар:

1-типті қант диабеті инсулиннің жеткіліксіз өндірілуі нәтижесінде дамиды және тұрақты инсулинмен емдеуді қажет етеді.

2-типті қант диабеті көбінесе ағзаның инсулинге сезімталдығының төмендеуімен байланысты. Оның дамуына артық дене салмағы, физикалық белсенділіктің жеткіліксіздігі, дұрыс тамақтанбау және тұқымқуалаушылық бейімділік әсер етуі мүмкін.

Ең қауіптісі — 2-типті қант диабеті ұзақ уақыт бойы айқын белгілерсіз өтуі мүмкін. Көп жағдайда ауру асқынулар пайда болған кезде ғана анықталады.

Науқан тұжырымдамасында келтірілген мәліметтерге сәйкес, Қазақстанда 2025 жылы ересек тұрғындар арасында қант диабетімен сырқаттанушылық көрсеткіші 100 мың адамға шаққанда 488,5 жағдайды құрады.

Бұл деректер халықтың хабардарлығын арттыру және профилактикалық тексерулерден уақтылы өтудің маңыздылығын көрсетеді.

Қант диабетінің алғашқы белгілері

Қандағы глюкоза деңгейінің жоғарылауын көрсетуі мүмкін денсаулық жағдайындағы өзгерістерге назар аудару маңызды.

Аурудың кең таралған белгілері:

• Үнемі шөлдеу және ауыздың құрғауы.

• Жиі зәр шығару, әсіресе түнгі уақытта.

• Тез шаршау және жалпы әлсіздік.

• Дене салмағының себепсіз төмендеуі.

• Тәбеттің шамадан тыс артуы.

• Көру қабілетінің нашарлауы.

• Жаралар мен тері зақымдарының баяу жазылуы.

• Жұқпалы аурулардың жиі қайталануы.

Осындай белгілер пайда болған жағдайда дәрігерге қаралып, ұсынылған тексерулерден өту қажет.

Ауруды дер кезінде анықтау емдеуді ертерек бастауға, қандағы глюкоза деңгейін бақылауға және асқынулардың даму қаупін төмендетуге мүмкіндік береді.

Кімдер қауіп тобына жатады?

2-типті қант диабетінің даму ықтималдығы белгілі бір қауіп факторлары болған кезде артады.

Оларға мыналар жатады:

• Артық дене салмағы және семіздік.

• Қимыл-қозғалысы аз өмір салты.

• Қант мөлшері жоғары және калориясы көп тағамдарды шамадан тыс тұтыну.

• Жақын туыстарында қант диабетінің болуы.

• Артериялық қан қысымының жоғарылауы.

• Май алмасуының бұзылуы.

• Бұрын қандағы глюкоза деңгейінің жоғарылауы.

• Жас ұлғаюына байланысты зат алмасу өзгерістері.

Бірнеше қауіп факторы бар адамдар аурудың алдын алуға ерекше көңіл бөлуі тиіс.

Сонымен қатар қант диабеті айқын қауіп факторлары жоқ адамдарда да дамуы мүмкін.

Қант диабетінің алдын алу: әр адам не істей алады?

2-типті қант диабетінің алдын алуда салауатты өмір салты маңызды рөл атқарады.

1. Дұрыс тамақтану қағидаларын ұстаныңыз.

Көкөністерді, тұтас дәнді өнімдерді және тағамдық талшықтарға бай азық-түліктерді көбірек тұтыныңыз. Тәтті сусындарды, қосылған қанты мен қаныққан майлары көп өнімдерді шектеңіз.

2. Физикалық белсенділікті арттырыңыз.

Жаяу жүру, жүзу, велосипед тебу және басқа да дене белсенділігі түрлері қалыпты дене салмағын сақтауға және ағзаның инсулинге сезімталдығын жақсартуға көмектеседі.

3. Дене салмағын бақылаңыз.

Артық дене салмағын аз мөлшерде төмендетудің өзі 2-типті қант диабетінің даму қаупін азайтуға ықпал етуі мүмкін.

4. Темекі шегуден бас тартып, алкогольді тұтынуды шектеңіз.

Зиянды әдеттер зат алмасу процестеріне теріс әсер етіп, созылмалы аурулардың даму қаупін арттырады.

5. Профилактикалық тексерулерден тұрақты өтіп тұрыңыз.

Қандағы глюкоза деңгейін, артериялық қан қысымын және денсаулықтың басқа да көрсеткіштерін бақылау бұзылыстарды дер кезінде анықтауға және қажетті шараларды қабылдауға мүмкіндік береді.

Ауруды ерте анықтау неліктен маңызды?

Қант диабеті тиісті бақылаусыз қалған жағдайда ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерін зақымдайтын ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін.

Ықтимал асқынулар:

• Жүрек-қан тамырлары аурулары, оның ішінде инфаркт пен инсульт.

• Бүйректің зақымдануы.

• Көру қабілетінің бұзылуы.

• Шеткері жүйке жүйесінің зақымдануы.

• Аяқтағы қан айналымының бұзылуы.

• Жаралардың баяу жазылуы және диабеттік табан синдромының дамуы.

Ерте диагностика, дәрігердің ұсынымдарын сақтау және денсаулық көрсеткіштерін тұрақты бақылау асқынулардың даму қаупін едәуір төмендетуге көмектеседі.

Скрининг және профилактикалық тексерулер — денсаулыққа жасалған маңызды қадам

Қазақстанда қант диабетін және оның даму қаупін ерте анықтауға бағытталған профилактикалық іс-шаралар жүзеге асырылуда.

Белгіленген бағдарламалар аясында халықты профилактикалық тексеру, қауіп факторларын бағалау және медициналық көрсетілімдер бойынша қандағы глюкоза деңгейін анықтау жүргізіледі.

40 жастан асқан адамдарға, сондай-ақ аурудың даму қаупі жоғары азаматтарға ерекше назар аударылады.

«Амбулаторлық орталық» мекемесі тұрғындарды өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауға, профилактикалық тексерулерден уақтылы өтуге және алаңдататын белгілер пайда болған жағдайда дәрігерге қаралуды кейінге қалдырмауға шақырады.

Тексерулерден өту тәртібі және дәрігер қабылдауына жазылу туралы ақпаратты байланыс орталығының телефондары арқылы алуға болады:

+7 (771) 949-91-01

8 (7232) 703-703

Мекенжайы: Өскемен қаласы, Абай даңғылы, 18.

Белгілерін біл — ерте әрекет ет!

Дүниежүзілік қант диабетімен күрес күні әрқайсымызға аурудың алдын алу күнделікті дұрыс шешімдерден басталатынын еске салады.

Теңгерімді тамақтану, жеткілікті физикалық белсенділік, дене салмағын бақылау және тұрақты медициналық тексерулер денсаулықты ұзақ жылдар бойы сақтауға көмектеседі.

Аурудың айқын белгілері пайда болғанын күтпеңіз — денсаулығыңызға бүгіннен бастап қамқорлық жасаңыз!

«Амбулаторлық орталық» мекемесі — бүгінгі профилактика, ертеңгі салауатты өмір үшін!