2026 жылы Қазақстан Республикасында Дүниежүзілік инсультке қарсы күрес күніне орай ұлттық ақпараттық-профилактикалық науқан өткізілуде. Науқанның басты идеясы – «Әр минут маңызды. Инсульт белгілерін біл!»

«Амбулаторлық орталық» мекемесі ақпараттық науқанға қосылып, Өскемен қаласының тұрғындарын өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауға, қауіп факторларын бақылауға және инсульттің алғашқы белгілерін білуге шақырады.

Инсульт дегеніміз не және ол неліктен қауіпті?

Инсульт – ми қанайналымының жедел бұзылуы. Ол қан тамырының бітелуі немесе жарылуы салдарынан мидың белгілі бір бөлігіне қан келуінің бұзылуынан туындайды.

Нәтижесінде ми жасушалары зақымданып, жойыла бастайды. Инсульттің салдары ауыр болуы мүмкін: сөйлеу, есте сақтау және қозғалыс қабілеттерінің бұзылуы, өздігінен әрекет ету мүмкіндігінің шектелуі, мүгедектік және тіпті өлім.

Ұлттық науқан тұжырымдамасында келтірілген мәліметтерге сәйкес, Қазақстанда 2025 жылы ми қанайналымының жедел бұзылуының 53 164 жағдайы тіркелген. Ал 2024 жылы бұл көрсеткіш 49 075 жағдайды құраған.

Бұл деректер инсульттің алдын алудың, қауіп факторларын ерте анықтаудың және медициналық көмекті уақытылы көрсетудің маңыздылығын көрсетеді.

Инсультті қалай тануға болады? FAST алгоритмін есте сақтаңыз!

Инсульт көбіне кенеттен дамиды. Адам өзін жақсы сезініп жүргенімен, бірнеше минут ішінде ауыр неврологиялық белгілер пайда болуы мүмкін.

Инсульттің алғашқы белгілерін жылдам анықтау үшін халықаралық FAST алгоритмі қолданылады:

• F – Face (бет). Адамнан күлімсіреуін сұраңыз. Инсульт кезінде бет асимметриясы байқалып, ауыздың бір бұрышы салбырап қалуы мүмкін.

• A – Arm (қол). Екі қолын бір мезгілде көтеруін сұраңыз. Бір қолы әлсіз болып, төмен түсіп кетуі мүмкін.

• S – Speech (сөйлеу). Қарапайым сөйлемді қайталауын сұраңыз. Сөйлеуі түсініксіз, баяу немесе бұзылған болуы мүмкін.

• T – Time (уақыт). Осы белгілердің кем дегенде біреуі байқалса, дереу 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалып, жедел медициналық жәрдем шақырыңыз.

Инсульттің басқа да қауіпті белгілеріне көру қабілетінің кенеттен бұзылуы, қатты бас айналу, тепе-теңдікті жоғалту, қозғалыс үйлесімділігінің бұзылуы және бұрын болмаған қатты бас ауруы жатады.

Маңызды! Белгілер бірнеше минуттан кейін жоғалып кетсе де, шұғыл медициналық көмекке жүгіну қажет. Бұл транзиторлық ишемиялық шабуылдың, яғни инсульттің ықтимал хабаршысының белгісі болуы мүмкін.

Жедел жәрдем келгенге дейін не істеу керек?

Инсультке күдік туындаған жағдайда тез әрі дұрыс әрекет ету қажет.

1. Дереу 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалып, жедел медициналық жәрдем шақырыңыз.

2. Алғашқы белгілердің пайда болған нақты уақытын немесе адамның соңғы рет белгілерсіз болған уақытын есте сақтаңыз.

3. Науқасқа тыныштық пен қауіпсіз жағдай қамтамасыз етіңіз.

4. Медицина қызметкерінің нұсқауынсыз тамақ, су немесе дәрі-дәрмек, соның ішінде аспирин бермеңіз.

5. Артериялық қысымды өз бетіңізше төмендетуге тырыспаңыз.

6. Медициналық көмек келгенге дейін науқастың жанында болыңыз.

Инсульт кезінде кейбір емдеу әдістерін қолдану үшін уақыт шектеулі. Мысалы, белгілі бір науқастарға алғашқы белгілер пайда болғаннан кейінгі 4,5 сағат ішінде тромболитикалық терапия жүргізілуі мүмкін. Емдеу мүмкіндігі мен мерзімін дәрігерлер анықтайды.

Науқастың жағдайы жақсарғанын күтпеңіз және жедел жәрдем шақыруды кейінге қалдырмаңыз!

Кімдер қауіп тобында?

Инсульт кез келген жаста дамуы мүмкін. Алайда белгілі бір қауіп факторлары болған жағдайда аурудың пайда болу ықтималдығы артады.

Негізгі қауіп факторларына артериялық қысымның жоғарылауы, қант диабеті, жүрек ырғағының бұзылуы, холестерин деңгейінің жоғары болуы, артық дене салмағы, темекі шегу, дене белсенділігінің төмендігі және алкогольді шамадан тыс тұтыну жатады.

Егде жастағы адамдар, сондай-ақ бұрын инсульт немесе транзиторлық ишемиялық шабуыл өткерген науқастар өз денсаулығына ерекше назар аударуы қажет.

Инсульттің алдын алу әрқайсымыздан басталады

Инсульттің көптеген қауіп факторларын бақылауға болады. Қарапайым профилактикалық ұсыныстарды сақтау аурудың даму ықтималдығын төмендетуге көмектеседі.

• Артериялық қысымды бақылаңыз. Жоғары қан қысымы – инсульттің маңызды қауіп факторларының бірі.

• Қандағы қант пен холестерин деңгейін қадағалаңыз. Дәрігердің ұсынысы бойынша тұрақты тексеруден өтіңіз.

• Дұрыс тамақтаныңыз. Тұзды, қантты және қаныққан майларды тұтынуды азайтып, күнделікті ас мәзіріне көкөністерді, жемістерді және тұтас дәнді өнімдерді қосыңыз.

• Дене белсенділігін сақтаңыз. Тұрақты серуендеу және шамаға сай дене жаттығулары жүрек-қантамыр жүйесінің саулығына оң әсер етеді.

• Темекі шегуден бас тартып, алкогольді тұтынуды шектеңіз.

• Дәрігер тағайындаған дәрілік препараттарды қабылдаңыз. Өзіңізді жақсы сезінсеңіз де, емдеуді өз бетіңізше тоқтатпаңыз.

Артериялық гипертензия, қант диабеті, жүрек-қантамыр аурулары бар және бұрын инсульт өткерген адамдардың дәрігер бақылауында болуы ерекше маңызды.

Профилактикалық тексерулердің маңызы

Қауіп факторларын ерте анықтау – алғашқы медициналық-санитариялық көмектің негізгі міндеттерінің бірі.

«Амбулаторлық орталық» мекемесінде созылмалы инфекциялық емес аурулардың алдын алуға, жүрек-қантамыр ауруларының қауіп факторлары бар пациенттерді бақылауға және халықтың денсаулық туралы хабардарлығын арттыруға ерекше көңіл бөлінеді.

Профилактикалық тексерулерден тұрақты өту, дәрігердің ұсыныстарын орындау және өз денсаулығына жауапкершілікпен қарау қауіпті өзгерістерді дер кезінде анықтауға және ауыр асқынулардың алдын алуға көмектеседі.

Есіңізде болсын: уақыт – бұл ми!

Инсульт әрдайым ауырсынумен бірге жүрмейді. Кейде оның алғашқы белгілері қолдың әлсіздігі, сөйлеудің бұзылуы немесе бет асимметриясы ғана болуы мүмкін.

Бұл белгілерді білу өзіңіздің ғана емес, жақындарыңыздың да өмірін сақтап қалуы мүмкін.

«Амбулаторлық орталық» мекемесі Өскемен қаласының тұрғындарын денсаулығын сақтауға, профилактикалық тексерулерден уақытылы өтуге және қауіпті белгілерді елеусіз қалдырмауға шақырады.

Инсульт белгілері байқалса, дереу 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз!